Longread

Longread

Rijken NIET rijker; ze gingen wél meer belasting betalen

Al vaker is gebleken dat het met de inkomensongelijkheid (en zelfs de vermogensongelijkheid) in Nederland allemaal reuze meevalt. Desondanks is er toch een beeld ontstaan dat 'de rijken alleen maar rijker' zijn geworden en de kloof tussen arm en rijk welhaast middeleeuwse proporties aanneemt. Met dank aan de SP, Piketty-misinterpretators (die niet kunnen lezen) en hoogleraar Ongelijkheid Wiemer Salverda. Maar daarover later meer. Diametraal daartegenover staat de Leidse hoogleraar Koen Caminada. Hij deed op verzoek van het IMF onderzoek (pdf) naar stijgende inkomensongelijkheid in Nederland en vond... niets. Gisteren schreef hij (met twee collega's) een stellige blog op MeJudice.nl: 'geen spoor van groeiende ongelijkheid'. De top is sinds 1990 niet meer gaan verdienen (zie plaatje hieronder). Wel is de herverdelingsmachine in Nederland harder gaan draaien en is de top 10% hoogste inkomens meer belasting gaan betalen (zie bovenstaande grafiek). Hun belastingaandeel steeg sinds 1990 significant met zo’n 0,12%-punt per jaar tot 33,2% in 2012. De top 10% betaalt dus nu een derde van alle inkomensheffingen, de top 5% is goed voor bijna 21%. Dat u het weet. Tussen 2001-2012 steeg de primaire inkomensongelijkheid (voor belastingen) wel, maar die stijging is door belastingen en uitkeringen volledig teniet gedaan. We citeren: 'In 2012 verminderde het stelsel van sociale uitkeringen en belastingen de inkomensongelijkheid in Nederland met 49%. In 1990 en 2001 lag dit percentage lager (respectievelijk 41 en 45). De verzorgingsstaat is het afgelopen decennium dus meer gaan herverdelen. Per saldo is de ongelijkheid van besteedbare inkomens niet significant veranderd.' Bewijsplaatjes na de breek.

aandeelbrutoinkomen.png
(NB De resultaten worden steeds voor twee deelperioden gepresenteerd: 1990-1999 en 2001-2012. Dit heeft te maken met een trendbreuk in de datareeks die het gevolg is van een herziening van de Inkomensstatistiek. Hierdoor zijn de cijfers van vóór en na het jaar 2000 niet vergelijkbaar.

NB2 Het piekje in 2007 wordt veroorzaakt door een eenmalige uitkering van ‘Aanmerkelijk belangwinst’ die vrijwel geheel in het hoogste deciel is geconcentreerd.)

herverdeling-1.png

herverderling-2.png

herverdeling-3.png

Caminada vs Salverda
Caminada staat hiermee recht tegenover UvA-hoogleraar Arbeidsmarkt en Ongelijkheid Wiemer Salverda. Vorig jaar haalde Salverda het nieuws met zijn onderzoek naar inkomensongelijkheid. Het opvallende was toen dat er in het persbericht grote woorden werden gesproken over toenemende inkomensongelijkheid en het ontwrichtende effect daarvan op de samenleving. Die uiteraard gretig werden overgenomen door de media.

'Het onderzoek (...) toont groeiende inkomensongelijkheid binnen Nederland en andere landen, en de negatieve invloed daarvan op de sociale cohesie. De betrokkenheid van burgers bij de samenleving neemt af naarmate de ongelijkheid toeneemt.'

Lodewijk Asscher haakte gelijk aan en bejubelde het onderzoek: 'Een diepgaande feitencheck en grondige analyse van causale verbanden over iets wat ons allen aan het hart gaat. En iets wat we eigenlijk allemaal in ons hart min of meer wel aanvoelen. [...] Te grote inkomensverschillen drijven ons uit elkaar, tasten de sociale cohesie aan.'

In een ingezonden brief in Het Parool hield Salverda bovendien een vurig pleidooi voor méér nivellering ('Nivelleren moet echt nog beginnen') en had hij het zelfs over 'exploderende inkomensongelijkheid'.

Verlaging uitkeringen
Maar wie het onderzoek zelf (pdf) las, kon daar eigenlijk weinig van terugvinden. Ja, er is midden jaren tachtig inderdaad een toename geweest van de inkomensongelijkheid. (Zie deze grafiek van Salverda, let op de flatline na het sprongetje. Let ook op de assen; de grafiek is namelijk een stuk minder spectaculair met andere schaalverdeling). Die toename had destijds te maken met een verlaging van de uitkeringen en het minimumloon. Dat er iets moest gebeuren aan de uitkeringen, laat deze grafiek zeer duidelijk zien. In 1983 lag de collectieve uitgavenquote in Nederland op 61% van het bbp (nu is dat rond de 40%). 20% van het bbp werd toen uitgegeven aan sociale zekerheid (nu is dat iets minder dan 14%).

'De ontwikkeling van het minimumloon verklaart grotendeels de sterke toename van de loonongelijkheid tussen 1981 en 1989', scheef Salverda, die dan ook niet heel verrassend in het Parool pleitte voor verhoging van het minimumloon. En dat terwijl het Nederlandse minimumloon nog steeds tot het hoogste ter wereld behoort. Los daarvan: is het niet een beetje raar om nu een discussie over inkomensongelijkheid te voeren omdat in de jaren tachtig de uitkeringen en het minimumloon zijn verlaagd om onhoudbare overheidsfinanciën op orde te brengen?

Maar hoe erg is het dan?
Los van de vraag of meer of minder ongelijkheid goed of slecht voor de samenleving is, is de ongelijkheid in Nederland gewoon behoorlijk laag. Volgens de OESO was de Gini-coëfficiënt in Nederland in 2012 iets minder dan 0,28 (hoe dichter bij 0, hoe groter de gelijkheid). In de jaren tachtig lag dat rond de 0,27. Even ter vergelijking: in de USA steeg het van 0,34 in de jaren tachtig naar 0,39 in 2012. Dat is niet alleen een heel ander vertrekpunt maar ook nog eens een veel grotere toename.

Volgens Salverda is de Gini geen goede maatstaf voor ongelijkheid; we moeten juist kijken naar de verschillen tussen het onderste en bovenste deciel (dus de onderste en bovenste 10%). Daartussen groeit de ongelijkheid wel degelijk. Salverda kijkt daarbij naar gemiddelde inkomens, wat niet per se logisch is. Je kunt ook naar de 'verdeling' van de taart kijken, zoals Caminada doet. Al weten we niet hoe in zijn data de onderste decielen eruit komen. Als we kijken naar CBS-cijfers lijkt dat allemaal zeer stabiel (let wel, dit zijn dezelfde cijfers als Caminada heeft gebruikt).

Ook lazen we tot onze verbazing in Salverda's onderzoek bijna terloops dat 'studenten een groot deel van de laagste deciel uitmaken' (zie p. 31 en noot op p. 41). Dat is ook precies een punt dat Caminada aanstipt: 'Zijn (Salverda's, red) uitkomsten worden daardoor in sterke mate bepaald door het onderste deciel van de inkomensverdeling, die vooral bestaat uit studenten, zzp'ers die even een jaar minder goed boeren, en mensen met een kleine deeltijdbaan. Onze maatstaf geeft een groter gewicht aan de rest van de inkomensverdeling.' Juist. Die arme, arme studenten.

En die sociale ontwrichting dan?
Ondanks grote woorden in het persbericht over 'dalende sociale cohesie' lazen we dit in het onderzoek terug: 'Beschrijvende statistieken wijzen over het algemeen niet op directe sociale effecten van de toenemende ongelijkheid. Zelfs wanneer een gelijke ontwikkeling van ongelijkheid en een bepaald effect wordt geconstateerd, kan dit nog het gevolg zijn van andere factoren, zoals een cultuurverandering of economische ontwikkeling.’ Dus van die sociale ontwrichting is in Nederland eigenlijk géén sprake. Ook grappig: op het moment dat de inkomensongelijkheid het laagst was (eind jaren zeventig) vonden juist veel mensen dat de inkomensverschillen te groot waren (grafiek). En waren ze xenofober.

Minder herverdeling?
Salverda beweerde ook dat 'in ons land de inkomensherverdeling sterk [is] gekrompen'. Wat we bij Caminada dus in het geheel niet terugzien, in tegendeel zelfs. Destijds beschikte Salverda ook al over onderzoek van Caminada maar hij koos ervoor zijn conclusie te baseren op die van de OESO. 'Door het gebruik van verschillende databronnen worden verschillende conclusies getrokken over de toename of afname van de herverdeling sinds de jaren tachtig.(...) [Wij] zijn geneigd meer vertrouwen te stellen in de conclusie van de OESO.' Oh, dus er is onenigheid over de data maar ze zijn 'geneigd' de conclusie van de OESO meer te vertrouwen. En dan mag je vervolgens wel gewoon keiharde uitspraken doen over herverdelingseffecten. Tuurlijk joh. Dat is geen wetenschap meer, dat is politiek bedrijven. Maar ja, wat anders kun je verwachten van een hoogleraar Ongelijkheid; bij zo'n titel zit de conclusie van het onderzoek al inbegrepen. Overigens zegt Caminada zich óók op OESO-cijfers te baseren:

'Onze conclusies zijn gebaseerd op dezelfde gegevensbestanden die de OESO gebruikt en ondersteunen de conclusies van Wang et al. (2012 en 2013): de herverdelende werking van de Nederlandse verzorgingsstaat is in de afgelopen twee decennia toegenomen voor de gehele bevolking, met name sinds 2001. '

Lies, damned lies, and statistics, om maar eens met een toepasselijk cliché af te sluiten. Nou goed, zullen we deze discussie over een niet bestaande ontwikkeling dan nu gewoon staken?

Wilt u op de hoogte blijven van het belangrijkste financiële nieuws?
Like ons dan op Facebook. Vinden we leuk!

REACTIES

Maar als ze de uitkeringen wat hoger maakten, dan hoef je ook niet zoveel te doen.

Bald_Gefkens | 15-03-15 | 23:03

Veel rijken werken ook gewoon rustig 60 a 80 uur per week (of hebben dat gedaan). Mogen het wat mij betreft wel beter hebben dan iemand die de hele dag schultenbrau zit te zuipen en 0 uur werkt per week. (op kosten van de rijken trouwens)

CH3-COOH | 15-03-15 | 23:24

CH3-COOH | 15-03-15 | 23:24.
Finkenbrau van de Lidl is ook wel lekker.

koekje erbij? | 16-03-15 | 00:25

Las dit bericht ook al vanmiddag in een andere krant. Daarin werd tenminste aangegeven dat er onlangs een wetenschappelijke studie was die het tegendeel zei. Tevens was er 3 maanden geleden nog een onderzoek van Oxam Nofib die ook aangaf dat de ongelijkheid wel toegenomen is.
Daarbij staat me er ook nog iets van bij dat de bereken methode anders is dan de rest van de wereld omdat wij niet goed inkomen uit vermogen kunnen/willen berekenen. En daardoor de ongelijkheid mee lijkt te vallen. Want zeg nou eerlijk, met geld maak je pas geld.
En als laatste vind ik het verkeerd om naar de gemiddeldes te kijken. Want het management is in de laatste jaren ook zich steeds meer gaan toeeigenen. Waardoor dit het gemiddelde naar boven trekt terwijl de groep waar het juist nodig is, heeft ingeleverd....

kruz | 16-03-15 | 02:29

Ik heb nog nooit begrepen waarom het onderwerp de rijken worden rijker en de armen worden armer zo ongelofelijke dominante rol speelt. In Nederland.

Dat thema is al 2000 jaar oud en zal de komende 2000 jaar ook zo blijven. Het is een onderdeel hoe een maatschappij in elkaar steekt. Op welke politieke basis dan ook.

Op het moment dat je geboren wordt in Nederland is alles al beschikbaar, een baan, een inkomen, een huis and you name it. Je hoeft het alleen nog maar te pakken. Of het wordt je gebracht. Want Nederland.

Ik heb die afgunst, want anders is het niet, nog nooit ze dichtbij meegemaakt toen ik vanuit een prima baan voor mijzelf begon. Mijn jongensdroom najagend: een eigen bedrijf, een villa met zwembad, Porsche rijden. Allemaal gelukt zonder dat het mij is aangereikt.

En dan krijg je opeens vele mensen over je heen die daar een mening over moeten hebben. Iets van: zozo jij hebt het pas goed zo te zien.
Dan vroeg ik altijd: wil jij dat ook? Nou eigenlijk wel. Mijn reactie was dan: Nou doe dan !
En dan waren ze opeens weg.

Kom...ik ga aan mijn werk. In een ander land. Hav en god dag.

duitse herder | 16-03-15 | 05:37

Het probleem in deze kwestie is gewoon de overheid. Waarom eigent de overheid zich een flink gedeelte toe van de inkomens en aankopen van de mensen?

salonsocialist | 16-03-15 | 08:27

Ik had begrepen dat Salverda voor zijn onderzoeken ook de bruto inkomensgegevens gebruikt ipv van de netto inkomensgegevens. Zo wordt het natuurlijk ook al een stuk oneerlijker.

radioactieve banaan | 16-03-15 | 08:46

Hulde dat dit onderzoek bij het inkomen ook alle oneigenlijke componenten via toeslagen meeneemt. Maar ze zouden eens een keer onderzoek moeten doen naar wat meer inkomens-GE-lijkheid oplevert. Die politici met de neus op de feite drukken dat een armoedegrens die boven modaal ligt, 170% van het minimumloon, NIET normaal is. Het verre van breed hebben is al lastig genoeg voor degenen die zich daar door omstandigheden in vinden, maar dat je als overheid actief ervoor zorgt dat ruim de helft van de bevolking ondertussen in die situatie gedrukt wordt is gewoon te gek voor woorden. Ieder particulier initiatief om een medemens die in armoede verkeert een helpende hand toe te steken is daarmee namelijk vrijwel uitgesloten en daarmee is de overheid de enige geworden die de armoede bij de reeds getroffenen nog enigszins kan verlichten - en daarbij nog meer armoede te creëren. Regelmatig heb ik me in de panelen hardop afgevraagd waarom mensen nog steeds PvdA stemmen, maar ondertussen is het compleet helder voor mij geworden: het is Stockholmsyndroom.

Pierre Tombal | 16-03-15 | 08:54

Mooi, dan weten we dat ook weer.
Kunnen we dan nu eindelijk, in plaats van oeverloos te zeveren over de verdeling van de koek, eens gaan werken aan het vergroten ervan?
Lijkt me na al die jaren van nauwelijks groei wel eens tijd worden.

Magnum Force | 16-03-15 | 08:55

Maar dit is dus de top 01, 1, 10, 15 %? Toch?
Prima, dat is ook gewoon goed.
Maar wat het beste kabinet sinds WOII heeft gedaan de afgelopen jaren is alles eronder keihard aanpakken: met name de middenstand/modale jongens en meisjes.
Kleine verschuivingen in de grootste groep kunnen nog steeds een groot effect hebben. Iedereen weet wel en merkt wel hoe zijn portemonnee eruit ziet vandaag de dag en hoe dat een paar jaar geleden was. Inkomensongelijkheid is in Nederland geen issue.
Kijk naar de USA en je schrikt je kapot, hopelijk is Obama net op tijd geweest met zijn Health care program dat het nog net de goede kant op trekt.
Inkomensongelijkheid is interessant omdat het een instrument is dat crisis en economische fluctuaties kan voorspellen. De economische crisis in de EU heeft daar echter niets mee te maken dit keer.
De EU zit gewoon vast in een soort "osmose" van geld dat van rijke naar armere landen vloeit. Ondertussen een aanzuigende werking versterkend naar buiten de EU. Dit zal zo blijven totdat:
A. Alle landen dezelfde fiscale modellen en wetten invoeren (ziet u dat al gebeuren?)
B. De Euro klapt.
De boot is lek en tot nu toe lukt het redelijk om het water overboord te pompen. Maar de pomp wordt moe en gaat falen (negatieve rente).
Een veel, veel groter probleem dan eventuele inkomensongelijkheid in Europa.

datzouzomaarkunnen | 16-03-15 | 09:14

Die hele inkomensongelijkheid is een zorgvuldig gecultiveerde mythe van de linkse kerk. In vele landen is men trots op mensen die zakelijk iets bereikt hebben, hier wordt iedereen boven modaal met afgunst en jaloezie bekeken. Zonder deze mythe zou de linkse kerk meteen in elkaar storten, inhoudelijk stelt het verder namelijk niet veel voor, daarom klampen ze op links ook zo hard vast aan Piketty.

WaarDeWindWaait | 16-03-15 | 09:35

WaarDeWindWaait | 16-03-15 | 09:35 |
Je zult toch moeten toegeven dat wanneer zoals in de USA de rijken steeds minder belasting gaan betalen, de spanning in de economie onevenredig toeneemt.
De huidige situatie in USA is echt heel slecht en de grootste groep: modaal/average moet de economie draaiende houden, als deze groep minder te besteden heeft is er een probleem.
Het gaat dus niet om inkomensongelijkheid met de laagste inkomens, maar modaal dat het economische instrument is en de staat van de economie.
Daarom is het nog minder relevant t.o.v. de "armen" in Europa, omdat die rijk zijn in alle opzichten vergeleken met hun Amerikaanse broeders en zusters.

datzouzomaarkunnen | 16-03-15 | 09:51

De grootste inkomensongelijkheid zit iets boven de bijstandsnorm. Door rond de 72% van het minimumloon te verdienen door te werken zit je net boven de bijstandsnorm qua bruto inkomen. Doordat je niet meer in aanmerking komt voor vrijstellingen ligt je netto inkomen LAGER dan iemand die niets doet terwijl je kosten maakt om te werken.


Hetzelfde effect zie je als iemand vanuit de bijstand nadenkt over een beperkte baan die minder dan 70% minimumloon oplevert. Parttime banen tegen minimumloon. Je houdt daar geen euro aan over terwijl je wel geld moet uitgeven aan nieuwe kleding, vervoer en extra eten. Deze systeemfout maakt het al decennia financieel oninteressant de bijstand te verlaten met een parttime baan.


Vreemd dat het liberale principe niet geld voor deze groep in de samenleving. Zij kunnen niet door te gaan werken hun leefomstandigheden verbeteren. Zelf vind ik het ook asociaal dat arbeiders die enkele dagen werken tegen minimumloon het niet beter hebben dan mensen die niets doen. De hangmat is beter dan het loonzakje.


Kunnen we dit een keer nivelleren?

Feynman | 16-03-15 | 10:35

@Feynman | 16-03-15 | 10:35 | + 4 -
Nee want dat is zielig voor het leger onrendabele in dit land.

carramba | 16-03-15 | 11:17

Voor partijen als PvdA en SP is het toch nooit genoeg. Als je nu op hun eisen ingaat staan ze over 2 jaar met precies dezelfde argumenten nog meer te eisen. Dit is al zover doorgeslagen dat menig bijstandsgezin netto meer te besteden heeft dan een gezin op minimumloonniveau. Door alle regelingen met kwijtscheldingen en toeslagen krijg je dit soort kromme verhoudingen en nog is het niet genoeg.

Bytemaster | 16-03-15 | 12:42

Feynman | 16-03-15 | 10:35 |

Nee, dat kun je vergeten in Nederland. De Nederlandse politiek heeft geen leiders. Wel window cleaners.

Hier wel. Op dit moment is dit hier een hot item. De Dansk Folkeparti, een soort PVV light, krijgt nieuwe concurrentie erbij, een nieuwe Dansk Folkeparti maar dan heavy. Waarschijnlijk goed voor 13%. Deze gaan er nog steviger in. De stemming is nu dat er ingegrepen moet worden, snel en effectief.

duitse herder | 16-03-15 | 13:15

duitse herder | 16-03-15 | 05:37 | + 10 -
Je hebt helemaal gelijk. Probleem is echter dat sommigen van ons in een gezin worden geboren waar het heel normaal is om geen opleiding te volgen, bijstand/uitkering (zonder echte reden) te ontvangen etc. Je krijgt dan van huis uit niet zo veel mee ondanks dat ons land alle kansen en mogelijkheden biedt. De politiek wil dit veranderen, maar schijnt maar niet te begrijpen dat je jezelf moet verheffen in plaats van dat van de samenleving te verwachten.

Weerduivel | 16-03-15 | 14:01

WaarDeWindWaait | 16-03-15 | 09:35

Vermakelijke onzin. Mensen gunnen je het geld wanneer ze zien dat de prestaties daar ook naar zijn. Als dat niet het geval is dan ben je inderdaad al snel een graaier. Maar om eerlijk te zijn vind ik dat ook wel terecht.

Topperke | 16-03-15 | 14:10

Inkomensongelijkheid en de rijker worden steeds rijker zijn 2 aparte dingen. De echte rijken zit het in vermogen wat sterker groeit dan het kleine vermogen(als men dat al heeft) van de gemiddelde Nederlander.

Boredzor | 16-03-15 | 16:27

De hangmat is beter dan het loonzakje.
Kunnen we dit een keer nivelleren?
Feynman | 16-03-15 | 10:35 | + 15
-
Volgens mij worden vooral de midden inkomens gepakt door het geheel een belastingen, de topinkomens misschien ook wel. maar die kunnen het beter hebben. De middeninkomens houden geen cent over wegens hoge woonlasten bijvoorbeeld.
De laagste (bijstands)uitkeringen zijn te hoog, mede doordat wonen veel te duur is. Dat trekt belastingvrijstellingen enz. aan.
Met een bijstandsuitkering voor echt langere tijd zou je niet voor Euro 500 in de maand moeten verwonen. Bijstand is in de euro 1000 per maand. Gezien de andere vaste lasten is een huur van zo'n 200 - 300 euro per maand echt genoeg voor een uitkeringstrekker. Die goedkope huizen gaan ze maar eens bouwen i.p.v. slopen.

Raider Twix | 16-03-15 | 16:31

@duitse herder | 16-03-15 | 05:37 | + 10 -

Ben blij voor je dat het jou gelukt is zo succesvol te zijn maar realiteit is dat niet iedereen dat kan ook al werken gigantisch veel mensen met hetzelfde doel net zo hard als jou maar halen het gewoon niet.

Het is de droom die ons allemaal voorgespiegeld word dat als je maar hard genoeg werkt je rijk kan worden. Echter dit is een leugen en bijna niemand zal het halen.
Grappigste vind ik echter dat bij echt nivelleren de meeste hier er op voorruit zouden gaan ipv achteruit.

@duitse herder | 16-03-15 | 13:15 | + 1 -
Ken geen enkel land met fatsoenlijke leiders. Iedereen is gefocussed op korte termijn beleid en we missen een visie voor de lange termijn. Behalve termen als gelijkheid/vrijheid en een eerlijke samenleving komt men meestal niet.

Boredzor | 16-03-15 | 16:43

Hoe ben je uberhaupt ooit een graaier als je over je gehele inkomen en vermogen netjes deze hoeveelheden belasting betaalt? Het is kiezen of stoppen met zeiken!

WorkAholix | 16-03-15 | 19:23

Ok, dat was wat kort door de bocht, de graaiers zijn naar mijn mening de publieke of semi-publieke sector grootverdieners, maar dan met name diegene die het kompleet verknoeien (NS?) of het simpelweg kunnen graaien omdat ze dat zelf mogen bepalen, zonder verder ovr enige uitzonderlijke kwaliteiten te beschikken.

WorkAholix | 16-03-15 | 19:25

Reacties op dit artikel zijn gesloten